Zolang de or van Caterpillar niet instemt met de verplichting om elke dag op kantoor te verschijnen, mogen de circa 70 van de 186 werknemers die regelmatig thuiswerken dat blijven doen. Dat blijkt uit de uitspraak van de kantonrechter in het kort geding dat de or van de machinebouwer had aangespannen. 

"Deze collega's ervaren door het thuiswerken een betere balans tussen werk en privé", zegt Dave Kennis. Hij is voorzitter van de or van de vestiging in Den Bosch en co-voorzitter van de Europese ondernemingsraad (EOR) van Caterpillar. "Bovendien besparen zij reistijd en het bedrijf reiskosten, doordat ze niet elke dag in de file hoeven te staan." 

'Een nietig besluit is ongeldig' 

De or informeert de achterban over de nietigverklaring. Zelfs als de bestuurder erop aandringt, hoeft de achterban het besluit niet uit te voeren. "Want een nietig besluit is ongeldig." Zo'n nietigverklaring moet wel binnen de wettelijk termijn gebeuren. "Helaas hebben de or-collega's van de Caterpillar-vestiging in Rotterdam te lang gewacht met nietigheid inroepen", vertelt Kennis. "Daar kregen mensen bericht dat ze weer iedere werkdag op kantoor moeten verschijnen." 

Verplichte 'return to office' 

Werk je 5 dagen, dan kom je ook 5 dagen naar kantoor. Met de boodschap return to office schrapte Caterpillar vanuit de VS onlangs het thuiswerken voor zijn 110.000 werknemers wereldwijd. De reden? "Iedereen weer op kantoor zou zogenaamd de sociale cohesie op de werkvloer en de innovatie bevorderen", legt Kennis uit. Alleen blijkt uit geen enkele update of onderzoek bij ons dat die cohesie is verminderd. Er is ook geen bewijs dat thuiswerkers minder productief zijn." 

De or ziet een thuiswerkverbod vooral als een instrument van de baas om controle en toezicht uit te oefenen. "Een schandalig besluit dat botweg over onze hoofden is genomen", aldus de or-voorzitter. 

Een andere reden dat een thuiswerkverbod ongewenst is: het kantoor van Caterpillar sluit om 19.00 uur. "Terwijl collega’s in de avonduren vaak nog bellen met internationale collega's", vertelt Kennis. "De baas verwacht dat die belafspraken gewoon doorgaan. Dan vindt Caterpillar thuiswerken opeens wel prima!" 

Ook werk-privébalans in het geding 

Kennis ziet in het Bossche vonnis een bevestiging dat wijzigingen in arbeidsvoorwaarden, zoals thuiswerken afschaffen, direct raken aan arbeidsomstandigheden en werk- en rusttijden. En aan psychosociale arbeidsbelasting (PSA), doordat de werk-privébalans in het geding is. Dat heeft ook invloed op het aanstellingsbeleid voor het werven van nieuwe werknemers. 

Al deze aspecten rechtvaardigen volgens hem een brede interpretatie van het instemmingsrecht (artikel 27 Wor) en daarmee een vergaande bevoegdheid van de or. Dat verplicht de werkgever tot zorgvuldig overleg en instemming. "Caterpillar beweerde voor de rechter dat afschaffing van de thuiswerkregeling geen instemming van de or vereist. Met die redenering heeft de rechter korte metten gemaakt." 

Dreigen met negatieve beoordeling 

In 2016 voerde Caterpillar, als koploper in Nederland, een regeling voor thuiswerken in: de Flexible Work Options. In overleg met de leidinggevende stelde een werknemer het aantal gewenste thuiswerkdagen per week vast. De regeling kreeg destijds instemming van de or en had als doel om in een lastige arbeidsmarkt gemakkelijker nieuw personeel te werven. 

"Zo kwam het", vertelt Kennis, "dat we dankzij flexibel werken zelfs mensen uit Mexico, Nieuw-Zeeland en Azië konden aantrekken voor technisch ondersteunende functies. Voor werknemers die op vaste dagen thuiswerken is dit vastgelegd in een thuiswerkovereenkomst. Voor de meesten is 5 dagen per week op kantoor werken niet haalbaar vanwege kinderen en gezinstaken. Inmiddels hebben 6 medewerkers rechtsbijstand ingeschakeld. Boven op het thuiswerkverbod kwam nog het dreigement van Caterpillar dat wie niet iedere dag op kantoor komt, een negatieve beoordeling krijgt in het eindejaarsgesprek." 

Thuiswerkverbod zonder instemming 

Op 4 juni kreeg de or van directeur Sjoerd van Dijk te horen dat vanaf 2 juli een thuiswerkverbod zou gelden, zonder vooraf om instemming te vragen. De or riep daarop de nietigheid van het besluit in, binnen de termijn van 30 dagen die daarvoor staat. 

Kennis: "Volgens Van Dijk had hij mij al begin april via een 'kennisgevend besluit' geïnformeerd over een door het Amerikaanse hoofdkantoor opgelegd thuiswerkverbod. De or had toen maar moeten reageren, wij konden zijn besluit nu niet meer nietig verklaren. De or zou zogenaamd 'te laat' zijn. Onzin. Van Dijk heeft maanden in alle talen gezwegen over wat hij met dat besluit uit Amerika in onze vestiging van plan was. Aan de or is nooit toegelicht waarom de thuiswerkregeling hier moest vervallen."  

Caterpillar probeerde de or nog met een 'schikking' van een gang naar de rechter af te houden, vertelt Kennis. "Het voorstel hield in dat thuiswerken dit jaar nog mocht, maar dat ze het vanaf 2025 gefaseerd zouden intrekken. Voor ons was dat onacceptabel. Het inschakelen van de rechter was daarmee onvermijdelijk. 

Optie: vervangende toestemming 

De rechter heeft de or van Caterpillar dus in het gelijk gesteld waar het om het instemmingsrecht bij thuiswerken gaat. Maar de confrontatie is volgens Kennis nog niet ten einde. 

"We zijn geen starre or waarmee je niet over aanpassing van thuiswerken kunt praten, integendeel. De or heeft suggesties gedaan, maar de directie heeft die genegeerd. Zelfs als de directie naar het Europese Hof van Justitie stapt, maakt zij zeer waarschijnlijk geen kans. Want de EOR-richtlijn voor consultatie en informatie is niet nageleefd." 

Caterpillar-directeur Van Dijk heeft na het vonnis het personeel laten weten dat de thuiswerkregeling voorlopig blijft bestaan. Het bedrijf "studeert op andere opties en zoekt naar een constructieve dialoog met de or". 

Zo zou Caterpillar de kantonrechter kunnen vragen om zogeheten 'vervangende toestemming' voor afschaffing van de thuiswerkregeling. De rechter bepaalt dan wiens belang het zwaarst weegt: dat van de werknemers of dat van het bedrijf. 

Rechten or rond thuiswerkbeleid 

Kennis: "De winst van het Bossche vonnis voor de medezeggenschap in algemene zin is dat bedrijven die worden aangestuurd vanuit Amerikaanse hoofdkantoren ons niet zomaar alles kunnen opleggen zonder overleg met de or. Dat is des te belangrijker voor veel werknemers die momenteel te maken hebben met terug-naar-kantoorbeleid na periodes van thuiswerken." 

In juni van dit jaar stelde de kantonrechter de or van het softwarebedrijf Asus in Amsterdam in het gelijk. Die or vocht het besluit aan om het aantal thuiswerkdagen te beperken. 

Volgens het CBS is Nederland sinds corona koploper in Europa op het gebied van thuiswerken, met gemiddeld 1 op de 5 vanuit huis gewerkte uren. 

Dit artikel verscheen in iets andere vorm op ORnet