De controller van 2026: wendbaar, datawijs en gespecialiseerd

1. Aanhoudende onzekerheid 

Het handelsconflict tussen de VS en de EU lijkt voorlopig te zijn afgewend, maar vooral doordat is toegegeven aan de eisen van de Amerikaanse president en ingestemd met hoge invoerheffingen. Volgens economen en speltheoretici is dat juist wat je níet moet doen: het moedigt partijen in een handelsoorlog aan om hun ingezette beleid verder door te zetten. Hogere Amerikaanse heffingen en mogelijke Europese tegenmaatregelen zijn dan ook allerminst uitgesloten. 

Daarnaast kampt de kapitaalmarkt met geopolitieke instabiliteit, vooral door de oorlog van Rusland tegen Oekraïne en de broze machtsverhoudingen in het Midden-Oosten. De obligatiemarkt verkeert al geruime tijd in het slop en aandelen schommelen sterk bij incidenten op het wereldtoneel.

Verder spelen er steeds meer regionale klimaatrisico’s in de toeleveranciersketen, neemt de druk op het Nederlandse stroomnetwerk verder toe en zorgt hybride oorlogsvoering voor cyberrisico’s rond de beschikbaarheid van vitale infrastructuur. De kapitaalmarkt rolt van crisis naar crisis, wat impact heeft op de bedrijfsdynamiek en financieringsopties.

"De manier om hiermee om te gaan is door je voor te bereiden op verschillende mogelijke toekomsten. Je kunt natuurlijk nooit alles voorspellen, maar je kijkt naar de ontwikkelingen die spelen en brengt daarvoor scenario’s in kaart", zegt Loulou Nekkers, directeur en adviseur bij Futureconsult. "Je houdt rekening met de meest impactrijke ontwikkelingen en die zet je in een assenkruis", legt ze uit. "Dat levert 4 scenario’s op waar je je op kunt voorbereiden. Je maakt eigenlijk combinaties van verschillende onzekerheden: is er wel of geen handelsoorlog? Is er wel of geen onrust op de kapitaalmarkt?"

"Op een echte black swan (een onverwachte gebeurtenis met enorme impact, zoals een pandemie of financiële crash) kun je je natuurlijk niet voorbereiden. Maar door middel van scenarioplanning ben je al enigszins voorbereid op uiteenlopende toekomsten en kan een organisatie flexibeler handelen en sneller anticiperen op wat er komt."

2. Opschalen van AI-pilots naar bredere inzet 

Volgens Gartner’s CFO Agenda 2026 moeten AI‑projecten in 2026 de fase van pilots en paradepaardjes achter zich laten. De focus verschuift naar projecten die daadwerkelijk waarde toevoegen door AI te integreren met bestaande technologie binnen het bedrijf, zoals ERP‑systemen.

Veel Nederlandse organisaties werken al met RPA-oplossingen om bijvoorbeeld facturering te automatiseren of gegevensvalidatie op transacties uit te voeren. AI is de logische volgende stap om het simpele, repetitieve maar foutgevoelige werk verder te automatiseren. 

Kortom, AI‑pilots moeten worden opgeschaald naar bredere uitrol. "Bij AI zijn er 2 drempels voor opschaling", zegt innovatiestrateeg Pieter Paul van Oerle van strategisch adviesbureau nlmtd. "Ten eerste legacy‑issues: de vraag hoe je AI combineert met traditionele, bestaande technologieplatformen. Ten tweede, en minstens zo belangrijk, privacy en het beheersen van risico’s – wat juist op finance‑afdelingen ontzettend belangrijk is. In onze adviespraktijk horen we dan ook regelmatig zorgen van klanten over privacy bij het inzetten van AI."

Met AI kun je in theorie een stuk verder komen dan met RPA. "Maar dan moet het wel heel vertrouwde technologie zijn", zegt Van Oerle. "Daarom zie je dat bedrijven bij opschaling vooral kijken naar manieren om AI op eigen servers te laten draaien in plaats van op grote internationale platforms." 

Volgens de consultant voelt het C‑level zich in de bestuurskamer nog niet comfortabel met AI. "Voor een deel is dat simpelweg negeren, ontkennen of vermijden. En voor een deel is dat het ongemak dat nog niet duidelijk is wat we ermee kunnen."

Uit diverse onderzoeken blijkt dat werknemers veel vaker AI-bots inzetten dan organisaties officieel ondersteunen, met als risico dat bedrijfsinformatie weglekt doordat mensen private commerciële tools inzetten. "Dat is precies het probleem", beaamt Van Oerle. "Als werknemers naar eer en geweten gaan experimenteren omdat ze denken dat een proces beter kan, neemt het risico voor de organisatie alleen maar toe."

3. Specialisme binnen finance 

Hoewel de arbeidskrapte niet meer zo groot is als enkele jaren geleden, blijft de arbeidsmarkt gespannen. Het aantal openstaande vacatures is nog altijd hoog en bovendien bestaat er een duidelijke mismatch tussen de vaardigheden die werkgevers zoeken en het beschikbare aanbod aan skills.

Uit de conjunctuurenquête van CBS, KVK, EIB, VNO‑NCW en MKB‑Nederland van het laatste kwartaal van 2025 blijkt dat een derde van de werkgevers een tekort aan arbeidskrachten als grote belemmering ervaart voor de bedrijfsvoering. Dat percentage is wel gedaald sinds de piek in 2022 (49,3%), maar ligt nog steeds fors boven het gebruikelijke niveau. 

Een lichtpuntje is dat in het derde kwartaal van 2025 voor het eerst sinds 2021 weer minder vacatures waren dan werklozen (97 vacatures per 100 werklozen).  

"De krappe arbeidsmarkt blijft de komende jaren nog wel bestaan", zegt Ricardo van Popering, Regional Director van recruiter Robert Half. "Wat wij wel zien, is dat de vraag toeneemt naar zeer specialistische ervaring. Men zoekt minder naar 'een accountant' en meer naar 'iemand met IFRS-ervaring' of 'iemand die speciale AI-tools kan implementeren'."  

Uit de Salarisgids 2026 van de wervingsspecialist blijkt dat 38% van de Nederlandse bedrijven van plan is om financeteams uit te breiden. Daarbij ligt de focus vooral op controlling, FP&A en payrolling.

Bedrijven lijken bereid meer te betalen voor zeer gespecialiseerde expertise. Ondernemingen willen financials aannemen met geavanceerde analytische, juridische en technologische vaardigheden om snellere en slimmere financiële besluitvorming te ondersteunen, zo blijkt uit de Salarisgids 2026.

Vaardigheden die vaker leiden tot een hoger salarisbod zijn onder meer data‑analytics, financial analysis, regulatory compliance en financiële modellering. Professionals zelf richten zich vooral op het uitbreiden van hun kennis en vaardigheden op het gebied van FP&A, generatieve AI voor verslaggeving, financieel modelleren en financiële automatisering met AI.

"Echt heel gespecialiseerde kennis wordt steeds belangrijker", zegt Van Popering. "De rol van controller blijft bestaan, maar steeds belangrijker is welke kennis wordt ingebracht en minder welke ervaring is opgedaan."  

4. Door met duurzaamheid 

De EU gaat door met de plannen om de CSRD‑rapportageverplichtingen te verlichten. In de oorspronkelijke CSRD gold de rapportageplicht voor bedrijven met 250 of meer werknemers. In het omnibusvoorstel van de Europese Commissie van februari werd die grens verhoogd naar 1.000 werknemers. Het Europese Parlement bespreekt binnenkort een norm die geldt voor bedrijven vanaf 1.750 werknemers. 

Intussen is de uitbreiding van de toepassing van de CSRD voor de tweede en derde golf beursgenoteerde bedrijven uitgesteld. Ondernemingen die in 2025 en 2026 aan de beurt zouden zijn, krijgen uitstel tot het boekjaar 2027. Veel van deze bedrijven hoeven dus voorlopig niet verplicht te rapporteren

Eerder dit jaar sprak cm: met verschillende deskundigen die adviseerden om vooral door te gaan met de ESG-strategie, maar die wel merkten dat dat door de CSRD‑pauzeknop minder urgentie werd gevoeld in de bestuurskamer. Dat ziet ook Jessica Boekhoudt, registeraccountant en oprichter van ESG‑consultancy Data For Better. "Er zijn helaas mensen die vanaf het begin hun kop in het zand hebben gestoken en dachten dat dit nooit zou komen." 

"Van de organisaties die wél zijn begonnen, heb je eigenlijk 2 categorieën. Ten eerste de voorlopers: zij hebben geïnvesteerd, waren klaar, stonden in de startblokken en zijn eigenlijk afgestraft."

Boekhoudt vervolgt: "De tweede categorie bestaat uit bedrijven die ook zijn gestart, maar blij zijn met het uitstel. Als de tijdslijn niet duidelijk is, zie je dat bedrijven meer gaan afwachten. De meeste beursfondsen hebben wel gerapporteerd in lijn met de CSRD, hebben bepaald welke thema’s materieel voor hen zijn en daarop voorgesorteerd."

Ondertussen is de Nederlandse CSRD er nog niet doorheen. De ambitie van het demissionaire kabinet was om de Nederlandse implementatie voor eind 2025 van kracht te laten worden, maar dat lijkt op dit moment lastig haalbaar. 

Wat wel duidelijk is, ondanks waarschuwingen van onder meer accountantsvereniging NBA, is dat de CSRD ook in Nederland geldt met terugwerkende kracht vanaf boekjaar 2024. Dat betekent dat de grootste beursfondsen verplicht zijn een duurzaamheidsverslag op te stellen.  

Onder meer accountantsvereniging NBA is niet te spreken over invoering met terugwerkende kracht, omdat jaarverslagen over boekjaar 2024 al zijn gecontroleerd en gepubliceerd. De NBA waarschuwt dat een wetswijziging achteraf juridische onzekerheden oplevert. 

5. Cybersecurity 

Cybersecurity klinkt als een IT-onderwerp, maar draait in feite om databetrouwbaarheid, procesbewaking en risicobeheersing. Mede hierdoor is finance de afgelopen jaren veel nauwer met IT gaan samenwerken bij het ontwikkelen van risk‑frameworks en het beschermen van data‑integriteit. 

Financiële dienstverleners hebben sinds begin 2025 te maken met wetgeving DORA. De AFM houdt hiermee toezicht op de beveiligingscompliance van instellingen voor elektronisch geld, beleggingsondernemingen, transactieregisters, beheermaatschappijen en meer.  

Onder DORA zijn bedrijven onder meer verplicht een herstelplan op te stellen, toegangsbeheer te regelen, digitale weerbaarheid te testen en technologische ketenafhankelijkheden in kaart te brengen. Organisaties die een informatieverzoek van de AFM ontvangen, moeten in feite een Three Lines‑model hanteren, waarbij de tweede lijn bestaat uit riskmanagement en controlling.

Daarnaast treedt naar verwachting in 2026 Cyberbeveiligingswet in werking. Deze wet breidt bestaande regelgeving uit die zich aanvankelijk richtte op vitale sectoren (NIS), zoals energiebedrijven en drinkwaterleveranciers. 

Met de uitbreiding (NIS2) richt de overheid zich op alle bedrijven waar een storing of cyberaanval grote maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken. Denk aan banken, betaalinstellingen, beurshandelaars, transportbedrijven en aanbieders van digitale diensten. Veel meer organisaties krijgen daardoor te maken met complianceregels op het gebied van digitale beveiliging. 

Het advies voor elke organisatie die onder DORA of NIS2 valt, is om digitale afhankelijkheden en kwetsbaarheden mee te nemen in het proces van risicobeheersing.