Dick Veerman en ik kennen elkaar sinds 19 oktober 2009, dat was namelijk het moment dat ik ging meepraten en -lezen op Foodlog, waarvan Dick de oprichter en hoofdredacteur is. Naast zijn expertise in voedsel en agro is Dick behept met een bancaire achtergrond in combinatie met een filosofische denkwijze. Dat klinkt als een bijzonder mens, en dat klopt.
Ik heb Dick leren kennen als een zeer intelligente man die als geen ander een discussie op een hoog niveau kan brengen en houden, waardoor experts zich veilig genoeg voelen om deel te nemen aan de discussie. Juist dat maakt Foodlog tot een zeer waardevol forum voor de thema’s waarmee ook ik me bezighoud: voedsel, voeding, landbouw, veeteelt, gezondheid en duurzaamheid.
Met Dick wil ik het graag hebben over het gebrek aan regie dat nu – en al vele jaren – merkbaar is in de politiek en de sturing van de maatschappij die daarvan zou moeten uitgaan. Alles is hapsnapbeleid, kortetermijndenken en niet regeren voorbij je eigen houdbaarheid. Voor politici is dat gemiddeld nog een jaar of 3. Een situatie die gegarandeerd eindig is, maar waarbij niemand een idee heeft hoe het volgende model er uit moet gaan zien. Of althans… Dick?
Dick Veerman
Mark, ik weet niet precies wat je bedoelt met regie in relatie tot ‘hapsnapbeleid’. Als ik het probeer te interpreteren, dan vermoed ik dat je bedoelt dat de waan van de dag regeert. Zo bestaat er bijvoorbeeld geen wereld zonder kunstmest, omdat de echte mest die we in Nederland willen gebruiken voor akkers komt van dieren – en straks mensen – die planten hebben gegeten die met kunstmest zijn grootgebracht. Zo kunnen we allemaal ‘zonder kunstmest’. Kijk weg van de tweedehandskoekjes , onverkochte taart en het oude brood waarvan het voer is gemaakt dat de kringloopkippen van Kipster krijgen om hun eieren te leggen en je voelt een weldoener van de bovenste plank als je je goede geld aan zulke eitjes besteedt.
Net als jij moet ik er enorm om glimlachen. Ze zijn gemaakt van onder meer Amerikaans graan met een stoot pesticiden en kunstmest. Onderwijl staat het gat van ons toilet nog altijd wijd open richting de Noordzee. Daar maakt de natuur van onze excrementen weliswaar nog wat extra schol, tong en garnalen. Maar met kringlooplandbouw zonder kunstmest heeft het niets te maken.
Tegen de waan van zulke politieke dagen en andere voortdurend voorbijgaande vlagen, verzon de Britse wijsgeer Thomas Hobbes (1588-1679) de Leviathan. Een figuur met absolute macht. De samenleving zou hem die gunnen omdat het volk en de politiek wisten – om het plastisch te zeggen – dat Staten Generaal bestaat uit koekenbakkers met meningen en belangen. De Leviathan is zeer ondemocratisch, maar de ultieme vorm van regie organiseren. Is dat wat je wilt? En bovendien: krijg je dat er nu nog door? Covid-19, een ernstiger verlopende infectieziekte dan de meeste, laat zien hoe de samenleving en satires als Even tot hier en Lubach met autoriteit omgaan. Als we sinds maart jongstleden iets hadden kunnen leren, dan is het dat zelfs de autoriteit niet doorheeft dat ze nu eenmaal voortdurend van standpunt verandert door voortschrijdend inzicht. Even koppig als dom doet ze alsof ze altijd al gelijk had.
Kort gezegd: ook autoriteit blijkt niets menselijks vreemd. Ze is feilbaar, maar doet alsof ze dat niet is. Daarom vertrouwen we haar geen regie meer toe, zoals de 17e-eeuwer Hobbes nog hoopte in zijn verlangen naar een wijze en rationele wereld. De vraag is dan ook wat je woorden betekenen: ‘het volgende model’. Hoe kan dat ooit iets zijn dat wel steekhoudt?
Mark Soetman
Er zijn historisch (en ook in de huidige tijd) veel meer voorbeelden aan te halen van ondemocratisch leiderschap dat werkt als een malle. Wat ons oordeel over deze maatschappijvormen (met de kennis van nu) ook is, het zorgt er wel voor dat er beleid gemaakt werd. Getuige ook de slagkracht van China op het economisch wereldpodium momenteel. ‘Wij’ willen de Chinese manier van regeren misschien niet, maar het werkt wel. Althans, op landelijk niveau. Individueel valt er wel een en ander op af te dingen. Autoriteit is in Nederland een hatelijk woord, maar je hoeft niet naar een ander werelddeel om te zien dat die attitude in hoofdzaak volksaard is. Onze oosterburen gaan er al heel anders mee om.
Wanneer we het lek van humane mest hebben gedicht, is het volgende probleem al op het podium gestapt”
Je vraag aan het eind stelt de facto dat ieder potentieel nieuw democratisch model dat onze huidige een-keer-per-vier-jaar-stembus vervangt gedoemd is te mislukken. Dat klopt en geldt altijd. Alles kent zijn tijd. Dingen die jarenlang perfect functioneerden, kunnen in een tijdsbestek van maanden zijn uitgewerkt. Voor de oprechte conservatief een niet te bevatten scenario.
De snelheid waarmee modellen verouderen is fors toegenomen. Misschien dat je daarom voorvoelt dat iets niet blijvend kan zijn? Ook wanneer de snelheid van informatie ervoor zorgt dat ‘nieuw’ snel veroudert, zijn er systemen denkbaar die daarin voorzien.
Om het terug te brengen naar voedsel: wanneer we het lek van humane mest hebben gedicht, is het volgende probleem al op het podium gestapt: de hoeveelheid biomassa die in dienst staat van de mens. Het hoge tempo waarin de issues het toneel bestijgen, bepaalt onze angst voor de toekomst en daarmee onze hang naar vroeger. Maar ze worden alleen maar sneller zichtbaar.
Dick Veerman
Terug naar Nederland. Naar het hoogste niveau. We zijn gezegend met een foodagri-cluster dat in de wereld daadwerkelijk zijn weerga niet kent. Afgelopen zomer deed ik een serie gesprekken met kenners van de landbouw en zijn geschiedenis. We stelden vast dat Nederland-voedselland het resultaat is van 8 eeuwen geschiedenis. Het loopt van zaad, kassen, melkrobots, logistiek, klimaatsystemen, sperma, koude techniek, machinebouw en verpakkingen tot genetisch onderzoek. Dat alles verkopen we wereldwijd. Ik vermoed dat het complex meer dan 15 procent van de economie uitmaakt.
Waarom ontbreekt het aan de moed om dit te agenderen?”
Boeren maken daar hooguit een tiende van uit. Niettemin gaat alle aandacht naar hen uit, terwijl hun failliet consequenties gaat hebben voor het hele cluster. Politiek is het geen issue. Alle aandacht van Kamer en ministeries is op de boeren gericht, terwijl het cluster – één van onze belangrijkste pijlers als land – als geheel in het geding is. Een handjevol mensen ziet dat, klaagt onderling. Maar wie spreekt op een acceptabele manier uit dat het een beetje dom is om het allemaal weg te laten glijden? Toch is het een keuze die ons land nu impliciet dreigt te maken. Dat is vooral het gevolg van beelden die losgezongen zijn van de realiteit en die tot hoog in het landsbestuur hun rol spelen.
Wat mij fascineert: waarom ontbreekt het aan de moed om dit te agenderen? Ik denk dat het te maken heeft met de kracht van discoursen en frames die in onze tijd – met zijn snelle media – heftiger is geworden. De kracht van discoursen is van alle tijden. In de onze is het gat groter geworden tussen de inzicht beperkende denkwijzen die ze veroorzaken en de moed die nodig is om daar een paar barsten in te laten zien op een manier die mensen redelijk vinden.
Mark Soetman
Dat het hele agrocluster een belangrijke tak van de Nederlandse economie is, daarover zijn we het wel eens. Hoe groot het boerenbestand moet zijn om dat cluster levend te houden is een ander vraagstuk. Er spelen nu eenmaal in een drukbevolkte stadstaat als Nederland meer belangen dan die van de primaire productie. We willen ook graag een Central Park.
Ik was gisteren nog bij een koploper in de technologie rond voedselproductie waarin Nederland een koploperspositie heeft. Het blijft elke keer weer indrukwekkend. Daar ligt de rol voor Nederland en niet zo zeer in de productie van bulk waarop we al enige tijd niet of nauwelijks concurrerend zijn.
Wie heeft de moed om het te agenderen? Nou, dat moet in elk geval iemand zijn met voldoende kennis en inzicht in de materie en die is in Den Haag niet te vinden. Waar wel? Het is het destillaat dat Foodlog produceert voor wie het lezen wil. Vrijwel alle kennishouders in discussie op een podium waar discoursen het vaak slecht hebben en populaire oneliners netjes worden weerlegd.
De kennis ligt sinds de opkomst van snelle media niet langer bij één individu, of zelfs bij 150 individuen. Dat is heel zichtbaar geworden en is de reden waarom de regie nu niet meer bij het kabinet of parlement ligt. Het volgend model zal dus op een wikipedia-achtige manier tot stand moeten komen. Foodlog is een deel van de blauwdruk die eraan ten grondslag kan liggen. Nu het mandaat nog.
