<P>Bovendien, zo zei hij, was het naar buiten treden in de media als een eenheid voor een partij van groot belang. <brB> De PvdA verloor met Wouter Bos mede zoveel zetels omdat CDA-politici hem unaniem van draaien beschuldigden. De val van het vierde kabinet Balkenende is volgens mij mede te danken aan Wouters ultieme poging van dit stempel af te komen. <br> Afijn, De Vries heeft Balkenende, communicatief toch niet de vaardigste onder ons, en het CDA naar grote verkiezingswinsten gebracht, dus ik spits altijd mijn oren als hij iets zegt over presenteren en naar buiten treden. </P> <P>Natuurlijk weten we al lang dat de inhoud van de boodschap die iemand verkondigt veel minder indruk maakt op de toehoorder dan de non-verbale signalen die hij uitzendt. Ook spreekt het voor zich dat het als groep met één mond spreken de geloofwaardigheid ten goede komt. Toch was het weer goed er even bij stil te staan. Een or is, net als een partij, eveneens een groep mensen die uit allemaal verschillende individuen bestaat, met ieder hun eigen belangen en kwaliteiten. Maar in de onderhandelingen met de bestuurder is het van groot belang als eenheid achter je boodschap te staan. En dat vooral non-verbaal uit te zenden. Als de woordvoerder het or-standpunt toelicht, kun je als groep de boodschap versterken door instemmend mee te knikken en, als de gelegenheid zich voordoet, af en toe de spreker aan te vullen. Dit blijkt op de tv volgens De Vries heel versterkend te werken, dus waarom zou je er in het overleg geen gebruik van maken? De bestuurder ervaart de or dan als een sterker blok, dan als de andere leden wat ongeïnteresseerd achteroverleunen, omdat ze even het woord niet hoeven voeren. Ook is het belangrijk om als individueel lid duidelijk het groepsstandpunt te blijven huldigen en dit niet te nuanceren in een één op één gesprek met de bestuurder in de koffiepauze. We gaan de komende maanden nog boeiende tijden tegemoet als het om de verkiezingen gaat. Wellicht pikt u nog heel nuttige tips op voor de or-praktijk.</P>